Drukwerk in de Marge drukkers

Antje Veldstra werd in 1954 geboren in het Friese IJsselmeerstadje Hindeloopen. In 1971 verhuisde ze naar Groningen waar ze een opleiding volgde om Microbiologisch analiste te worden.
Pas in 1979 begon ze met haar opleiding aan Kunstacademie Minerva. In 1985 haalde ze haar diploma in de vrije richting. Oude beschavingen hebben haar altijd geïnteresseerd. In Italië kwam ze in aanraking met de Etruskische cultuur. Vanaf 1988 heeft ze diverse reizen naar Italië ondernomen en verbleef zij verschillende keren voor een periode van 4 maanden in Toscane en op Sardinië. De Mediterrane wereld spreekt haar erg aan. Haar naam is onlosmakelijk verbonden met de houtdruktechniek. In 1992 resulteerde de passie om monumentale houtdrukken te maken in het winnen van De Nederlandse Grafiekprijs. In 2004 won ze opnieuw een prijs voor haar grafische werk tijdens de 13-de Seoul-Space International Print Biënnale. Haar werk laat zich niet gemakkelijk onderbrengen in een bepaalde stijl. Kleur, vorm, structuur, abstractie, licht en ruimtelijkheid zijn trefwoorden die bij haar prenten horen. Haar doel is om de kijker een kort moment van innerlijke overdenking te schenken. Beeld uit duister, licht uit beeld.

De houtdruk
De omschrijving van de grafische techniek houtdruk is eenvoudigweg de afdruk van triplex op papier. De triplexplaat wordt in een mal met een haakse aanleg gelegd, nadat de kleur met behulp van een inktrol werd aangebracht. Het papier van goede kwaliteit en een deksel van karton worden via de aanlegstrook over de plank gelegd en onder de drukpers doorgehaald. Na de eerste drukgang wordt er met gutsen in het hout gesneden. De lijnen en vlakken, die tijdens het hele proces weg gegutst worden, nemen geen inkt meer op zodat de vorige kleur op het papier blijft bestaan. Stapsgewijs vormt zich het beeld via talloze drukgangen. Ten slotte is er bijna geen hout meer over. De omschreven techniek wordt ook wel de reductiehoutsnede genoemd. Een mooie Franse benaming voor deze werkwijze is bois perdu, de verloren-hout-methode. De consequentie van deze manier van drukken is dat de oplage van tevoren bepaald moet worden. Het is niet mogelijk om later meer afdrukken te maken omdat het hout immers verdwenen is.

Over de onderwerpen
Vaak is een thema een tijd lang aan de orde. Het vinden van een nieuw onderwerp is nooit echt een probleem. De ervaring leert dat na verloop van tijd het verhaal zich vanzelf aandient. Het kan zijn dat het zien van een vergeten ansichtkaart het nieuwe thema is, zoals bij de serie over de Etruskische dans het geval was. Een gewone vakantie is vaak al de aanleiding om een bepaald gegeven verder uit te werken. Zolang de continuiteit in de arbeid blijft bestaan, is de inspiratie altijd aanwezig. Het ene werkstuk heeft het volgende immers al in zich. Wat is het een groot voorrecht om plezier in je werk te hebben!

Over grenzen
Vanuit een eeuwenoude traditie is er in Oost-Europese en Aziatische landen veel meer waardering voor prenten dan in Nederland. Al heel lang organiseren Taiwan, Korea, Japan, Polen, Bulgarije en nog veel meer landen, om de twee of drie jaar tentoonstellingen met uitsluitend grafiek, afkomstig uit de hele wereld. In 2004 kreeg ik de eerste uitnodiging uit Korea voor de dertiende grafiekbiënnale van Seoel. Het geluk overkwam me dat ik geselecteerd werd en gelijk in de prijzen viel. Het juiste moment om ergens werk naar toe te sturen, valt niet af te dwingen. De tijd om over grenzen te gaan, kan zijn aangebroken zonder het echt te weten. Alles heeft zijn eigen gang.

WORKSHOPS

Workshop I – Ex-libris

Het ex-libris
De oorspronkelijke functie van een ex-libris is dat een opdrachtgever het als eigendomsmerk in boeken plakt. Tegenwoordig wordt het ook als verzamel- of ruilobject gezien. De belangstelling voor een boeklabel in de juiste betekenis van het woord is echter aan het groeien. Een authentiek ex-libris bestaat in de regel uit beeld en tekst en moet in een behoorlijke oplage gedrukt worden om er het juiste gebruik aan te kunnen geven. De naam van de boekenbezitter wordt uiteraard vermeld. Verder is het woord ex-libris, of een gelijkwaardige formule die het boekenbezit aanduidt, een vereiste. Het beeld vertelt iets over de eigenaar. De eigennaam kan symbolisch in beeld worden gebracht. Het is ook mogelijk dat het ex-libris iets over de liefhebberijen of eigenaardigheden van de eigenaar vertelt.

De technieken
Het feit dat een ex-libris in een oplage gedrukt moet worden impliceert het gebruik van een grafische techniek. Verder is de toepassing van typografische middelen een waardevolle aanvulling. De keuze om in het huidige digitale tijdperk een handmatig gedrukt eigendomsmerk te laten maken of te maken is voorbehouden aan een selecte groep liefhebbers. De houtdruktechniek via het gebruik van de proefpers of via de handmatige methode met gebruik van de etspers is uitermate geschikt om een mooi resultaat te boeken.
De afbeelding kan gemakkelijk in kleur worden afgedrukt. Letters vervolmaken het geheel.

De ex-libris workshop
In mijn ruime atelier staan drie etspersen en een halfautomatische proefdrukpers. Verder heb ik een aardig assortiment lettertypes in diverse corpsen tot mijn beschikking. Het is heel goed mogelijk om tijdens één workshop voor meerdere titularissen een ex-libris te maken. Het is noodzakelijk om een aantal dagen achtereen aan de ex-libris te werken. Zoals ik het nu voor ogen heb, zou een workshop minimaal 4 - 5 aaneengesloten dagen moeten gaan duren. Om de workshop mogelijk te maken voor belangstellenden die verder weg wonen hebben we een goede oplossing. We hebben een comfortabele groepsaccommodatie, B & B ‘Het rijk’, in onze woonboerderij boven het atelier zodat er verder niet gezocht hoeft te worden naar een slaapplek.

Workshop II – Samen een boek maken

De houtdruk
De houtdruk is een grafische techniek die in oplage gedrukt wordt. We werken in principe op drie etspersen. Een klein plaatje berkentriplex is genoeg om een kleurenhoutdruk te maken. Het plaatje wordt bewerkt met gutsen en mesjes. Ook is het mogelijk om het plaatje in kleinere stukjes te zagen zodat er in één drukgang met meerdere kleuren tegelijk gewerkt kan worden. Het met inkt ingerolde plaatje wordt in een mal van karton met een haakse aanleg gelegd en door de drukpers gehaald. Na opnieuw een bewerking met de guts wordt het beeld geleidelijk opgebouwd. Alle deelnemers drukken een oplage waarvan het aantal nog nader bepaald gaat worden.
De prenten van de verschillende deelnemers vormen samen het boek. Voor elke deelnemer is er tenslotte een volledig exemplaar.

De tekst
Een boek zonder tekst is niet compleet. Aan de deelnemers wordt gevraagd om van tevoren één of meer tekstfragmenten of gedichten op te zoeken of te schrijven. Via Word en de printer worden de aangeleverde teksten vermenigvuldigd op hetzelfde papier als van de houtdrukken. Op mijn atelier is tevens de mogelijkheid om korte teksten uit lood te zetten. Ook is er een beperkte selectie houten letters voorradig. Een hele lange tekst is niet geschikt of moet in partjes verdeeld worden. De workshop is echter vooral gericht op de illustraties in de reductiehoutdruktechniek. De prenten worden op een oblong formaat gedrukt. Het boek zal gebonden worden op de Japanse wijze die vrij eenvoudig valt te realiseren. De oorspronkelijke drukbladen worden eerst dubbelgevouwen. Het buitenformaat van het boek wordt in overleg bepaald.

De boekenworkshop
Er wordt individueel gewerkt. Een ieder bepaalt zelf het onderwerp voor beeld en tekst. Tijdens de workshop kunnen meerdere houtdrukken gemaakt worden. Het aantal teksten is vrij. Het is de bedoeling dat er tenslotte een echt boek voor ons ligt. Mijn begeleiding zal sterk persoonsgericht zijn. De illustraties en teksten van de medecursisten werken vaak zeer inspirerend. Ook deze workshop zal minimaal 4-5 dagen in beslag nemen. Hierbij is de aaneengesloten periode ook van belang. De mogelijkheid van B & B boven het atelier is aanwezig.

Kosten weekendworkshops:
Per persoon/per weekend voor vijf dagdelen les € 225,00.
De prijs is inclusief materialen, eten, drinken en twee overnachtingen.