Drukwerk in de Marge drukkers

In het Grafisch Museum te Groningen was in het voorjaar van 2005 een ‘in druk wekkende’ grafiektentoonstelling van Ben Joosten. Naast gebruiksgrafiek, als ­affiches en nieuwjaarskaarten, bevatte de expositie een groot aantal vrije toepassingen van de boekdruktechniek, variërend van kleine, uit lettertekens opgebouwde figuratieve voorstellingen tot grotere abstracte composities.
Speciaal voor deze gelegenheid was in het trappenhuis van het museum een monumentaal typografisch object tentoongesteld, met als titel ‘De lancering van het alfabet’.
Ben gaf er tijdens de expositie workshops ‘Druk met typografisch materiaal’. Tot het typografisch materiaal waarmee werd gewerkt horen: houten biljetletters, loden letters, cijferreeksen, leestekens, ornamenten, koperen lijnen, haarlijnen, holwit, enzovoorts. Het was de bedoeling om met dit materiaal anders om te gaan dan waarvoor het oorspronkelijk is gemaakt. Abstrahering en omkering van ‘het bestaande beeld’ (de bestaande letter of functie) kunnen tot nieuwe, verrassende beelden (druksels) leiden. Gebruik werd gemaakt van de ‘Werkman-kniehevelpers’ en een proefpers. Het typografisch materiaal was te zoeken/vinden in de uitgebreide inventaris van het Grafisch museum.

Uit de geboekdrukte catalogus (zet- en drukwerk Atelier De Distelkamp Geert van Daal) komt de volgende beknopte biografie van Ben.

Ben Joosten werd op 11 maart 1931 te Rotterdam geboren. Van 1945 tot 1957 was hij werkzaam in het bedrijfsleven. Samen met zijn broers beoefende hij van 1957 tot 1973 het vak van kunstbronsgieter. Bij het kopen van brons bij de oudmetaalhandel komt hij afgedankte drukpersen tegen. Om sloop ervan te voorkomen koopt hij enkele persen, zonder daarmee een concrete doel voor ogen te hebben. Dit verandert wanneer hij in 1964 met de schilderes Emmy Eerdmans trouwt. Zij spoort hem aan te gaan schilderen en weet hem ook voor druktechnieken te interesseren. In 1973 wordt hij directeur van centra voor kunstzinnige vorming in Ede en Wageningen. Vanaf die tijd organiseert hij vele tentoonstellingen, waarvan er een is gewijd aan het werk van de drukker Hendrik Nicolaas Werkman (1852–1945). Het leven en werken van Werkman, vooral tijdens de oorlogsjaren maakt diepe indruk op hem. Wanneer hij in 1987 zijn functie in Wageningen en Ede neerlegt komt er tijd vrij om zijn persen te gaan gebruiken met de typografische materialen die hij in de loop der tijd had verzameld. Ook legt hij zich weer toe op het bronsgieten door zijn gastdocentschappen aan de Akademie Minerva in Groningen, de abk in ’s-Hertogenbosch en de Koninklijke abk in ’s-Gravenhage. In 1991 maakt hij een reis naar Zimbabwe om daar het bronsgieten op te zetten voor de Zimbabwaanse beeldhouwers. Uit de intensieve contacten ontstaat het initiatief om de school die hij met zijn echtgenote bewoont als galerie in te richten voor de beeldhouwers. Daarnaast werkt hij jarenlang aan het lexicon Sculptors from Zimbabwe.* Na het verschijnen van dit omvangrijke boekwerk in 2002 keert hij met nieuwe energie terug naar zijn grote voorliefde: het drukken van typografische prenten.

* Ben Joosten, Sculptors from Zimbabwe, the first generation, Dodewaard, Galerie de Strang, 2001, 400 p.