Drukwerk in de Marge drukkers

Doortje de Vries, De aarde is bezet van A tot en met Z. Apeldoorn 1995

J.I. de Haan, De drie populieren. Apeldoorn 1998. Bijdrage aan: De Grote Nederlandse Letterproef. De Blauwe Scheen, Banholt en Woubrugge 1998

Toen in 1985 het tienjarig bestaan van de Stichting Drukwerk in de Marge werd gevierd, was de Eikeldoorpers en dus Doortje de Vries daarbij nog niet aanwezig. Doortje was wel bezig met de drukpers, maar bestond nog niet echt. Want pas echt besta je, als je deelneemt aan de activiteiten van de stichting. Alleen een enkel heel beroerd persoon of een volstrekte eenling is niet aangesloten bij deze stichting die het marginale drukken en uitgeven overkoepelt. En Doortje is gelukkig geen van beiden.
Wel is ze een begenadigd kunstenares die prachtig werk maakt. En ze doet met veel enthousiasme mee aan de activiteiten van de stichting door het drukken van bijvoorbeeld een koppermaandagprent, het bijdragen aan gezamenlijke projecten en het tonen van haar werk op de diverse markten. Voor de werkzame aangeslotenen bij de stichting is die inzet van groot belang. Want velen kunnen de grafische technieken slechts in hun vrije tijd beoefenen en de regelmatige omgang met beroepskunstenaars werkt daarbij uitermate stimulerend. Zoals anderzijds ook de beroepskunstenaars hun voordeel kunnen doen met het enthousiasme van de amateur en met de inbreng vanuit zijn of haar vakgebied.
Kenmerkend voor het werk van Doortje is haar omgang met het ter beschikking staande typografische materiaal. Ze weet hier een eigen interpretatie aan te geven en tilt het hiermee uit boven het feitelijke beeld. Vooral in combinatie met literaire teksten werkt dit buitengewoon boeiend. Woord en beeld in harmonische samenhang vormgeven is een risicovolle bezigheid, die nogal eens fout wil aflopen. Maar uit de toverhanden van Doortje met haar sublieme kleurgevoel ontstaat telkens weer een geheel dat veel meer is dan de som van de afzonderlijke delen.
Jan Keijser, voorzitter Stichting Drukwerk in de Marge

Over Doortje de Vries
Doortje de Vries is een stad-Groningse. Daar werd ze op 28 april 1946 geboren en ze bleef er tot 1967, het jaar waarin ze afstudeerde aan de lerarenopleiding tekenen en textiele werkvormen. Vervolgens kiest ze voor Nijmegen waar ze schilder- en tekenles volgt. In 1969 gaat tenslotte een oude wens in vervulling: ze schrijft zich in aan de Kunstacademie Enschede, de AKI.
Daar maakt ze haar eerste bibliofiele uitgaven, gedrukt op een trapdegel, ge�llustreerd met gestempelde houten letters, witstukjes, lijnen enz. De drie uitgaven uit deze jaren zijn in resp. twee-, drie- en viervoud gemaakt met gelijke teksten maar met kleurverschillen in de illustraties.
In de daarop volgende jaren raakt de typografie uit beeld; alle aandacht gaat dan uit naar het maken van etsen. In deze periode, vanaf 1973/74, ontstaan echter ook de eerste druksels, figuratieve en abstracte composities van sjablonen gesneden uit papier of vinyl, op kleur gebracht met drukinkt. Deze productie van unica gaat tot op de dag van vandaag door.
In 1976 arriveert de eerste eigen drukpers, een trapdegel uit 1880, die zij samen met Guus Brand gebruikt in diens huis in Deventer. In 1981 verhuist de trapdegelpers naar Eikelhof bij Diepenveen, waar zij een gastvrij onderkomen krijgt bij Chris en Nanda Coolsma. Daar is ook een aanzienlijk grotere pers beschikbaar, een Korrex proefpers uit 1964, de Berliner I gebouwd door Max Simmel.
De productie van boekjes wordt hervat in 1982; vanaf dat jaar verschijnen vrijwel jaarlijks een aantal kleinere of grotere boekuitgaven in kleine (12 stuks) of grotere oplagen (175 ex.). De uitgaven uit de jaren 1982 t/m 1986 dragen een dubbel imprint, het bovengenoemde Eikelhof en het eigen imprint van Doortje de Vries, de Eikeldoorpers.
De trapdegel en de Korrexpers verhuizen in 1986 naar een eigen werkplaats in Apeldoorn; alle uitgaven staan sindsdien en tot heden op naam van de Eikeldoorpers. Beide machines worden intensief gebruikt; de trapdegel gewoonlijk voor uitgaven van klein formaat, de Korrexpers voor grotere formaten, voor de prenten met tekst, de kalenders en de kunstenaarsboeken.
Voor het zetwerk is in de loop van de jaren een ruime verzameling loden letters in diverse corpsen verworven, o.a. Bembo, Garamond, Gill, Volta, Lutetia, naast series houten letters, cijfers en ornamenten.
De teksten zijn van eigen hand, van vrienden of opdrachtgevers, of actief geworven dan wel op het spoor gekomen tijdens een inspirerende ontmoeting of als resultaat van samenwerking met een collega-kunstenaar, een schrijver of dichter of in het kader van een kunstenaarsproject van een tijdelijk collectief.
Op een enkele uitzondering na bestaat elke uitgave uit tekst en illustratie(s). Voor de illustraties wordt de techniek van de eerder genoemde druksels toegepast, maar ook linosneden komen voor, etsen en composities van houten letters, witstukken en andere drukvormen. De illustraties in de vroege uitgaven zijn tamelijk sober van kleur, bijvoorbeeld linosneden in zwart of twee kleuren. De meeste latere zijn meer- tot veelkleurig en meestal druksels.
Helaas komt het aspect kleur niet tot uitdrukking in bibliografische beschrijvingen. Dat is jammer, want het kleurgebruik is een essentieel element van de uitgaven, maar daar is geen adequate, beschrijvende weergave voor gevonden.
De meer gangbare papiersoorten van Nederlandse herkomst worden op den duur, afgewisseld met soms zelf geschepte of zelf ge�mporteerde bijzondere papiersoorten uit o.m. India.
Riek Oxener & Doortje de Vries

[De teksten zijn enigszins bewerkte overgenomen uit 25 jaar boek-druk-kunst. Bibliofiele uitgaven van Doortje de Vries/Eikeldoorpers. Tentoonstellingscatalogus annex bibliografie van de pers ter gelegenheid van een expositie in Minotaurus Boekwinkel te Amsterdam, 16 april t/m 15 juni 1996.]